lynch in overdrive
INLAND EMPIRE. de eerste woorden op kritic-us, voorzien van kapitalen. op uitdrukkelijk verzoek van david lynch en wie zijn wij om hem dat te weigeren. geen mens die weet wat de man ertoe beweegt zijn laatste prent te voorzien van de grootste en statigste der letters, toch kan het tellen als statement. en het past al helemaal in de wereld van de filmregisseur, wiens handelsmerk het is om af te wijken van conventies zonder de behoefte te voelen zich te verantwoorden. wat in de lijn ligt van onze gedachten, want wij weigeren eveneens een eenduidige reden te geven voor het niet-gebruiken van hoofdletters. misschien valt er ook niets achter te zoeken, zoals lynch routineus antwoordt op vragen over zijn enigmatische werkstukken. veiligheidshalve echter, om deze ruimte niet verder te bezoedelen, zullen wij vanaf nu enkel nog spreken over ‘de film met de hoofdletters’. toegeeflijkheid kent zijn grenzen.
is ‘de film met de hoofdletters’ een goede film? ja, al valt hij in vergelijking met voorgangers mulholland drive en lost highway wat magertjes uit. nochtans zijn alle ingrediënten die voornoemde films tot kleine kunstwerkjes maakten overvloedig aanwezig: personages met elk hun eigenaardigheden, identiteitsverwarring, een versplinterde chronologie en hier en daar wat bovennatuurlijke elementen. meer nog: in ‘de film met de hoofdletters’ schakelt lynch in de hoogste versnelling ooit en is de – beoogde – vervreemding bij de kijker navenant.
voor sommige criticasters is de film daardoor het ideale vehikel om de regisseur een gebrek aan talent te verwijten, of tenminste aan te nemen dat lynch nu wel echt gek is geworden. het trucje met het surrealisme heeft misschien even gewerkt, maar het kan niet langer verhullen dat lynch, ofschoon hij beweert geen verhaal te willen vertellen, er gewoon geen kan vertellen. volgens anderen is de man, hoewel niet volledig verstoken van talent, uiteindelijk niets meer dan ‘the poor man’s buñuel’. de leerling die het surrealisme van zijn meester benadert, echter nooit evenaart, laat staan overtreft. mensen die van mening zijn dat lynch een kunstvorm nastreeft en ergens halverwege blijven steken is.
ik kies de gulden middenweg: met deze film bevestigt de amerikaanse regisseur nog eens zijn uitzonderlijk visueel talent en toont hij ten volle wat hij in huis heeft, want een minder goede lynch torent ver boven het gros van de hedendaagse cinema uit. jammer genoeg heeft hij met zijn voorgaande werken de lat systematisch hoger gelegd en kan hij inderdaad niet volledig bevestigen. toch is het geheel avantgardistisch en subversief, in de lijn van buñuel. meteen het enige wat ik over de vergelijking tussen lynch en de grootmeester en grondlegger van de experimentele film wil zeggen. vergelijkingen zijn nooit eerlijk en zeker in dit geval niet.
desalniettemin, als ik een tussenpositie inneem, moet ik tenminste de moed hebben om beide zijden van naderbij te bekijken. daarom een analyse van de argumenten die gebruikt worden om lynch een ondraaglijke lichtheid toe te schrijven, als verteller en als surrealist.
pagina 2: de ondraaglijke lichtheid van lynch als verteller
pagina 3: de ondraaglijke lichtheid van lynch als surrealist
ritic-us nieuwsbrief
rss (posts)
feedburner
een te late noodzaak tot commentaar.
je bent er misschien niets mee, maar het is beter dan niets.
twee belangrijke zaken: ten eerste worden de hoofdletters je vergeven en ten tweede bewonder ik je oog voor detail en ontleding van een regisseur en zijn films.
dat lynch’ capaciteiten als regisseur geen uiting zijn van onkunde en toevalligheden staat voor mij buiten kijf. toch slaag jij er telkens in mijn ogen te verwoorden en ‘dwing’ je mij anders te kijken – anders te interpreteren en ik hou daarvan.
ik heb er, na het bekijken van een lynchfilm, geen andere woorden voor dan dat hij de poëet is onder de filmmakers.
onderga en geniet. tracht je verwachtingen, je willende narratieve zekerheden en structuur los te laten en kijk.
zulke ontmoetingen heb ik wanneer ik poëzie lees, kunst bekijk en lynch zie, gewoon genietend van de speelheid der woord, van de zang der taal en de streling van het beeld. het volledig loslaten van mijn verhaal en verstaanbaarheid om kopje onder te gaan is een verdwaald begrip.
ik zie twin peaks en ik onderga de ervaring. ik zie, maar lees niet – ik lees maar schrijf niet. jij pent die woorden neer die ik alleen maar herken. een verwoording van een ervaring zonder vorm. dit is naast hartverwarmend, aangenaam confronterend. ik hou ervan hoe jij net die woorden neerschrijft waardoor een aha-erlebnis zijn weg kronkelt door mijn hoofd.
een lynchfilm is wat hij is voor de kijker. hij is in die mate een kunstenaar dat hij de film laat worden door diegene die kijkt. het verhaal (de kleine orde binnen de chaos) is louter de interpretatie van hem die interpreteert. door stiltes en leegtes, door vervreemding en hilariteit, door repetitieviteit is het de kijker die het verhaal vorm geeft. het doet mij onmiddellijk denken aan het narratieve aspect binnen de beeldende kunst. ook daar speelt een noodzakelijk loslaten van willende narratieve structuur een belangrijke rol om vorm te (kunnen) geven.
de wording van een verhaal is mogelijk net omdat geen letterlijke narratieve structuur wordt aangeboden. ons brein kan dankzij ‘fragmentarische’ beelden en woorden die gegeven(s) zijn door een externe denker een verhaal vormen. zulk een samensmelting geeft vleugels en laat mij krullen van warmte en hemelse glimlach. adembenemend tot tranen toe. het lijkt zoveel rijker dan het koesteren van een zekerheid en het vinden van bevestiging van wat reeds is begrepen.
hoewel de meeste kunstenaars het niet zo letterlijk nemen als francky dc, is hij hiervan een mooi voorbeeld.
antwoord op dit commentaar